حسن حسن زاده آملى

60

هزار و يك كلمه (فارسى)

و پس از پايان مقالت ياد شده در عنوان جدول مذكور گويد : « جدول حصه تعديل الايام به مركز بردارند و بر مركز افزايند » . و صاحب زيج بهادرى در فصل اول باب دوم آن در تقويم آفتاب گويد : . . . و بعده به ازاى همين وسط - يعنى وسط غير معدّل به موضع مطلوب - دقايق و كسور تعديل الايام برگيرند ، و حصّه آن از وسط و اوج حاصل كنند ، و اين حصه را بر وسط و اوج افزايند اگر تعديل الايام زايد باشد ، و بكاهند اگر ناقص بود تا وسط و اوج معدّل به تعديل الايام در موضع مطلوب حاصل شود . ( زيج بهادرى - ط اول هند - ص 406 - س 16 ) . غرض اين‌كه در زيج بهادرى گفته است : « تعديل برگيرند و حصّه آن از وسط و اوج شمس بردارند و بر وسط شمس بيفزايند يا نقصان كنند » ، ولى در زيج الغ‌بيكى بدون اين‌كه سخن از اخذ حصّه به ميان آيد ابتداء گويد آنچه يابند بر مركز افزايند . علتش اين است كه در زيج الغ‌بيكى به ازاى تعديل الايام حصّه‌ها را استخراج كرده و در جدول آورده است كه كار مستخرج را كم كرده است و تسهيلى به عمل آورده است ؛ بخلاف زيج بهادرى كه مستخرج بايد در آنجا اول تعديل الايام را حاصل كند و سپس استخراج حصّه بنمايد فتدبّر . و مراد از مركز ، فاصله شمس - يعنى بعد شمس - تا اوج شمس است . و چون اوج شمس را از وسط شمس بكاهند آنچه باقى ماند مركز شمس باشد . كلمهء 223 در كتابى خوانده‌ام كه جناب آصف عليه السلام به اسم مبارك « يا حى يا قيوم » تخت بلقيس را به طرفة العين از يمن به شام نزد حضرت سليمان نبيّ صلوات الله عليه حاضر كرده است ، از نكته 479 هزار و يك نكته دانسته مىشود كه « يا حىّ يا قيوم » اسم اعظم الهى است . و لكن بايد توجه داشت كه به قول حافظ : گر انگشت سليمانى نباشد * چه خاصيت دهد نقش نگينى